مركز تحقيقات و آموزش كشاورزي و منابع طبيعي آذربايجان شرقي
شنبه, 2 بهمن 1395
روز مزرعه آقاي دكتر خورشيدي بنام
روز مزرعه پنبه
چهارشنبه 5 آبان 95 ساعت 10 صبح
۶۵۷۱۳
 ۱۳۹۵/۰۸/۰۸ 
۱۰:۴۹:۵۷

گزارش روز مزرعه پنبه 5/8/95

محمدباقر خورشيدي بنام

 

پنبه گياهي صنعتي است كه از الياف ان نخ و پارچه، از پوسته تخم پنبه دانه الكل اتيليك و فورفورال، از مغز تخم پنبه دانه روغن، خوراك دام، گليسرين و ماده افزودني شيريني و از لينتر ان خمير سلولز، ابريشم مصنوعي و كاغذ محكم ساخته مي شود. پنبه از نظر رسيدگي به سه گروه زودرس، متوسط رس و دير رس تقسيم بندي مي شود

پنبه را به سه روش می‌توان کاشت:خشکه کاری، نم کاری و نشاكاري. پس از اماده سازي زمين بذر يا نشا در زمين قرار مي گيرد.

برای ضدعفونی بذر پنبه مخصوصاً در خاک‌های آلوده به قارچ‌های بیماری‌زا از قارچکش کربوکسین تیرام (ویتاواکس) به مقدار 5 گرم سم برای هر کیلوگرم بذر استفاده می‌شود. در اراضی که آلودگی شدید به قارچ ورتیسلیوم پنبه دارند، استفاده توأم از قارچکش‌ها و قارچ‌های مفید در خاک با نام تجاری تریکودرمین B توصیه می‌شود. برای مبارزه با آفات مکنده اول فصل (خصوصاً تریپس) توصیه می‌شود قبل از کشت، بذرهای پنبه با سموم گائوچو یا کروزر (به مقدار 10- 5 گرم برای هر کیلوگرم بذر) آغشته شود.

برای مصرف کودهای شیمیایی باید به توصیه‌های کودی (نوع و مقدار مصرف کودها ) آزمایشگاه خاکشناسی و یا متخصص تغذیه گیاه عمل شود. غیر از نيتروژن، تمام کودهای توصیه شده را قبل از کاشت و در نزدیکترین زمان به کشت محصول با خاک مخلوط کنید. براساس شرایط آب و هوایی منطقه، کود نيتروژنه را حتی الامکان بصورت تقسیط در دو و یا سه مرحله استفاده نمائید. در مناطق خشک و گرم که همزمان و یا با فاصله زمانی کم، آبیاری مزرعه شروع می‌شود، بهتر است کود نيتروژن در 3 نوبت و بصورت سرک در مراحل دو برگی، قبل از غنچه دهی و در شروع گلدهی مورد استفاده قرار گیرد. بعد از مصرف سرک کود نيتروژن، بلافاصله مزرعه را آبیاری کنید.

به محض اینکه شرایط جوی هوا در بهار مناسب گردید، بلافاصله باید اقدام به کشت نمود. با توجه به اینکه حداقل درجه حرارت مناسب و لازم برای جوانه زنی بذر پنبه دمای 5/15-15 درجه (سلسيوس) سانتیگراد در عمق 5 سانتیمتری خاک است، با اندازه گیری روزانه دما در این عمق یا کسب اطلاعات هواشناسی محل، می‌توان مناسب‌ترین زمان کشت را تعیین کرد. با توجه به شدت محدودیت‌های منطقه (خشکی، شوری، عوامل بیماریزای خاکزی) مقدار مصرف بذر کرکدار 40-30 كيلوگرم در هكتار استفاده شود، آگر از بذور دلينته (بدون كرك) استفاده شود مقدار مصرف بذر به حدود نصف کاهش می‌یابد. با توجه به مزایای زیاد بذرهای دلینته نسبت به بذرهای کرکدار، استفاده از این بذور مخصوصاً در مناطق خشک و شور تأکید می‌شود. تراکم مطلوب گیاهی در شرایط عادی 62500 بوته در هکتار است (فاصله کاشت بین ردیف 80 سانتیمتر و فاصله بوته‌ها روی ردیف 20 سانتیمتر) در اراضی دیم که سطح آب زیرزمینی بالا (کیفیت آب مناسب) و یا احتمال وقوع بارندگی در فصل داشت وجود دارد، می‌توان با کاهش فاصله بین ردیف به 70 سانتیمتر، تعداد بوته در هکتار را افزایش داد. اگر منطقه با مشکل شدید شوری آب و خاک روبروست، استفاده از روش ردیف‌های نکاشت برای کشت پنبه یا آبیاری شیاری یک در میان ثابت (فارو بصورت یک در میان احداث شود) بهتر است. به هر حال در مناطق دیم بدون دسترسی به آب در فصل داشت، بهتر است تراکم بوته در واحد سطح کاهش یابد. برای داشتن تراکم گیاهی مطلوب لازم است مزرعه در 1 تا 2 نوبت تنک شود. در اراضی مرغوب، یک مرحله تنک در مرحله 2 تا 3 برگی گیاه مناسب می‌باشد. در اراضی که احتمال خسارت قارچ بیماریزای ورتیسلیوم زیاد است توصیه می‌شود که تنک دو بار در مرحله 2 تا 4 برگی یا یک بار در مرحله 4 برگی گیاه انجام شود.

در مناطقی که بارندگی زمستانه یا بهاره برای ذخیره سازی رطوبت در خاک کافی نیست، آبیاری زمین قبل از کشت (جهت جوانه زنی و سبز یکنواخت بذر) لازم است. در اراضی شور آبیاری سنگین قبل از کشت جهت کاهش شوری خاک اکیداً توصیه می‌شود. اگر بتوان در زمستان آب باران را به زمین‌های شور هدایت نمود، در کاهش شوری خاک تاثیر زیادی دارد. بعد از کاشت تا سبز شدن بذر از آبیاری سنگین مزرعه خودداری شود، زیرا آب سنگین موجب سله بستن سطح زمین شده و بیرون آمدن گیاه از زیر خاک را با مشکل مواجه می‌کند. در صورت کم بودن رطوبت خاک در مرحله جوانه زنی، فقط یک نوبت آبیاری سبک کفایت می‌کند. بعد از سبز شدن مزرعه دوره آبیاری در پنبه به سه مرحله مجزا تفکیک می‌شود.

الف) آبیاری از سبز شدن پنبه تا شروع گلدهی: مقدار و دور آبیاری در این مرحله تابع شرایط آب و هوایی، رطوبت خاک، بافت و ساختمان خاک می‌باشد. در مناطق مختلف فاصله آبیاری در این مرحله باید بین 14-10 روز باشد.

ب) آبیاری در دوره گلدهی: این دوره حساس‌ترین مرحله از نظر آبیاری بوده و بیشترین نیاز آبی پنبه در این دوره است. حدود 20 روز پس از تشکیل اولین گل، گیاه نسبت به تنش آبی بسیار حساس می‌گردد. بنابراین در این دوره باید دوره آبیاری کوتاه تر و از تنش خفیف برای کنترل رشد رویشی و زایشی پنبه استفاده شود. در مناطق مختلف فاصله آبیاری در این دوره 8-6 روز می‌باشد.

ج) آبیاری در دوره باز شدن قوزه‌ها: آبیاری در این دوره بمنظور جلوگیری از تشکیل گل جدید و قوزه‌های موجود لازم نيست تا قبل از فرا رسیدن سرمای پاییزه آخرین گل‌های تشکیل شده به قوزه تبدیل شوند و از طرف دیگر، رطوبت خاک به حدی باشد که مشکلی در برداشت پنبه ایجاد نکند. لذا باید فاصله آبیاری را کمی‌افزایش داد تا با ایجاد تنش آبی ملایم، به باز شدن سریعتر قوزه‌ها کمک شود. آخرین نوبت آبیاری باید حدود 3 هفته پس از باز شدن اولین قوزه‌ها انجام شود.

 با توجه به کمبود آب آبیاری در کشور آبیاری شیاری بعنوان بهترین روش آبیاری ثقلی کشت‌های ردیفی توصیه می‌شود. همچنین می‌توان با استفاده آبیاری tape یا سوپر دریپ ضمن صرفه جویی در مصرف آب محصول بیشتری را تولید کرد. از مزایای این روش هزینه کمتر در کنترل علف‌های هرز و امکان اجرا در زمین‌های شیب دار است. آبیاری باید زمانی انجام شود که حدود 70-60  درصد رطوبت خاک مصرف شده و علائم پژمردگی بوته (صبح)، تغییر رنگ برگ از سبز روشن به سبز تیره یا پیشروی رنگ قرمز ساقه به سمت سبز بوته مشاهده گردد. اعمال تنش به مزارع پنبه بهتر است از طریق کاهش مقدار آب آبیاری در هر آبیاری انجام شده (کم آبیاری ) و حتی الامکان از افزایش دور آبیاری برای این منظور پرهیز نمود. درهر صورت در خاک‌های متوسط دور مناسب آبیاری 12-10 روز است. دور آبیاری در خاک‌های سنگین افزایش یافته و در خاک‌های سبک کاهش می‌یابد.

کودهای سبز اثرات مختلفی بر خاک زراعی دارند. یکی از اثرات آنها تأمین ماده آلی خاک است که در خاک‌های شنی موجب چسبندگی و در خاک‌های رسی موجب پوکی خاک می‌شود. همچنین ریشه‌های طویل بعضی از این گیاهان - مانند شخم عمیق - زمین را نرم و باعث تهویه مناسب خاک می‌شود که این مساله در مورد پنبه دارای ریشه‌های عمیق، بسیار حائز اهمیت است. از دیگر اثرات این کودها بسته به نوع نبات، تأمین نيتروژن آلی خاک است که این نيتروژن به تدریج در اختیار گیاه زراعی قرار می‌گیرد. نباتات خانواده بقولات (لوبیا، ماشک و غیره) مهمترین نباتات در تأمین نيتروژن آلی خاک می‌باشند. همچنین کودهای سبز به عنوان ماده غذایی مورد مصرف موجودات زنده خاک قرار می‌گیرند که در این فرایند در اثر تجزیه این نباتات، مواد غذایی جهت گیاهان زراعی تولید می‌شود. یکی از اثرات مهم کودهای سبز از بین بردن میکروب‌های مضر خاک است. به عنوان مثال بقایای گیاهی شبدر موجب کاهش بیماری پوسیدگی ریشه پنبه می‌گردد. مدارک موجود در ایستگاه تحقیقات حاکی از آن است که ماشک گل خوشه ای گیاه مناسبی به عنوان کود سبز در زراعت پنبه بوده است.

کودهای دامی شامل کودهای جامد و مایع (مدفوع و ادرار) و کاه و کلش موجود در بستر دام‌ها بوده و بهترین کود جهت تغییر ساختمان و افزایش موجودات زنده میکروسکوپی خاک هستند. عناصر غذایی کودهای دامی‌در مقایسه با کودهای شیمیایی کم است و بیشتر برای اصلاح خاک مصرف می‌شوند. مواد غذایی این کودها در اثر فعالیت‌های زیستی خاک به تدریج آزاد شده و در دسترس گیاه زراعی قرار می‌گیرند و این از محاسن مهم کودهای دامی‌ است، زیرا در تمام مراحل رشد گیاه عناصر غذایی به میزان متعادلی در بستر گیاه وجود دارد. در مصرف کودهای دامی‌ نکات اساسی زیر باید مورد توجه قرار گیرد:

1- در خاک‌های رسی بیشتر کودهای گوسفندی و اسبی و در خاک‌های شنی بیشتر کودهای گاوی مصرف شود.

2- کود دامی ‌باید قبل از مصرف مدتی تلانبار شود تا هم بذر علف‌های هرز از بین رفته و هم برخی فعل و انفعالات شیمیایی که مواد غذایی کود دامی را قابل مصرف می‌کند در این مدت انجام شود. بطور متوسط حدود 6 تا 7 ماه برای این مورد کافی است.

3- از زیر و رو کردن زیاد و از تابش مستقیم خورشيد به مدت طولانی و هم چنین ریزش زیاد باران بر توده کودی باید احتراز شود زیرا موجب تلفات عناصر غذایی بویژه نيتروژن می‌شوند.

4- میزان مصرف کود حیوانی برای پنبه حدود 15-10 تن در هکتار خواهد بود.

5- در خاک‌های رسی هر 3 تا 4 سال و در خاک‌های شنی هر 2 تا 3 سال یکبار باید به زمین کود حیوانی داده شود.

 

وجین دستی توسط کارگر یکی از متداول ترین روش‌های کنترل علف هرز در مزارع پنبه می‌باشد. نتایج تحقیقات نشان داده است که 2 بار وجین علف‌های هرز در هفته‌های چهارم و هشتم پس از کاشت پنبه می‌تواند محصولی معادل کنترل علف‌های هرز در کل دوره رویش پنبه حاصل نماید. اما این روش به دلیل هزینه بالای تولید ناشی از افزایش هزینه‌های کارگری به تنهائی توصیه نمی‌شود.

با توجه به اینکه پنبه در برخی از مناطق به صورت ردیفی کشت می‌شود، استفاده از کولتیواتور می‌تواند نتیجه مناسبی در کاهش میزان خسارت علف‌های هرز داشته باشد. استفاده از کولتیواتور‌های پنجه غازی در هفته‌های چهارم و هشتم پس از کاشت پنبه باعث کاهش علفهای هرز بین ردیف‌های کاشت می‌شود و تأثیر مناسبی بر افزایش عملکرد پنبه خواهد داشت.

کاهش فاصله بین ردیف‌های کاشت پنبه در کشت‌های ردیفی باعث افزایش سایه اندازی گیاه زراعی بر روی علف‌های هرز شده و میزان خسارت آنها را کاهش خواهد داد. در خاک‌های با بافت سبک این فاصله تا 50 سانتیمتر نیز می‌تواند کاهش یابد.

علف‌کش‌های متفاوتی برای کنترل علف‌های هرز در مزارع پنبه توصیه شده است. در حال حاضر دو علف‌کش ترفلان و سونالان میزان مصرف بیشتری را در بین علف‌کش‌های ثبت شده در مزارع پنبه به خود اختصاص داده است.

الف- این علف‌کش‌ها به دو صورت پیش کاشت مخلوط با خاک و پیش رویشی قابل استفاده هستند.

ب- در روش پیش کاشت با توجه به حساسیت این علف‌کش‌ها به تجزیه در برابر نور بایستی این علف‌کش‌ها ‌پس از مصرف بلافاصله توسط دیسک با خاک مزرعه مخلوط شود.

ج- در روش پیش رویشی علف‌کش بعد از کاشت پنبه و قبل از اولین آبیاری (خاک آب) بوسیله سمپاش بر روی خاک پاشیده شده و بلافاصله آبیاری انجام شود. در این رابطه و جهت کاستن از تجزیه علف‌کش بایستی حتی‌الامکان فاصله زمانی مصرف علف‌کش تا آبیاری کاهش یابد.

د- میزان توصیه شده این علفکش‌ها در خاک‌های با بافت متوسط 5/2 لیتر در هکتار برای علفکش ترفلان و 5/3 لیتر در هکتار برای علفکش سونالان می‌باشد که با توجه به سنگینی بافت خاک و مواد آلی موجود در خاک این مقدار افزایش می‌یابد.

ه- در مزارعی که علف‌های هرز خانواده بادمجانیان مانند تاج ریزی و عروسک پشت پرده غالب است، بایستی از علف‌کش سونالان استفاده شود.

نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد استفاده از روش‌های ذکر شده قبلی به تنهائی نمی‌تواند باعث کنترل مطلوب علف‌های هرز شود. استفاده از تلفیق روش‌های فوق مانند تلفیق استفاده از علف‌کش به صورت پیش کاشت یا پیش رویشی و وجین در هفته هشتم پس از کاشت یا تلفیق استفاده از علف‌کش و کولتیواتور می‌تواند تأثیر مناسبی در کنترل علف‌های هرز پنبه داشته باشد.

مبارزه زراعی با آفات پنبه علاوه بر کم هزینه بودن آن، از نظر کاهش آلودگی محیط زیست با سموم شیمیایی نیز بسیار حائز اهمیت است. برای این منظور شخم زدن زمین در پائیز و یا زمستان و همچنین آب تخت کردن زمین در زمستان در مناطقی که دسترسی به آب کافی وجود دارد، به مقدار قابل ملاحظه‌ای منجر به نابودی و از بین رفتن آفت و یا تخمها، لاروها و شفیره‌های آنها خواهد شد. معمولاً مزارع نخود و گوجه فرنگی میزبان‌های مناسبی برای کرم قوزه می‌باشند. بنابراین با مشورت کارشناسان حفظ نباتات انجام مبارزه بیولوژیک در این مزارع، آفات انتقالی از آنها به مزارع پنبه را کاهش خواهد داد. همچنین، چون علف‌های هرز حاشیه مزارع پنبه نیز محل مناسبی برای تجمع و تخم ریزی آفات است، باید نسبت به از بین بردن سریع‌تر آنها اقدام نمود.

نصب تله‌های نوری و فرمونی در حاشیه و داخل مزارع پنبه روش بسیار مؤثری برای مبارزه و ردیابی آفات است، زیرا با این عمل علاوه بر به دام افتادن آفات دراین تله‌ها، از تخم ریزی و تکثیر آنها در مزارع نیز جلوگیری می‌شود.

مبارزه بیولوژیک بوسیله رهاسازی زنبورهای تریکوگراما و براکون در مزارع پنبه نیز اکثراً نتیجه مثبتی در کاهش آفات تا حد زیر آستانه خسارت اقتصادی آنها نشان داده است. در مواردی که بعلت طغیان آفت، مبارزه زراعی و بیولوژیکی با آنها نتیجه بخش نیست، سریعاً نسبت به مبارزه شیمیایی از طریق مصرف سموم آفت‌کش اقدام نمایید. چون غالباً هر ساله سموم آفت‌کش کم خطر از نظر سلامت انسان و آلودگی محیط زیست معرفی و وارد بازار می‌شوند، با مشورت کارشناسان حفظ نباتات می‌توان نسبت به تهیه و روش استفاده آنها اقدام نمود.

الف) آفات اول فصل:

تریپس پنبه (Thrips tabaci) از خانواده بال ریشکداران و حشره ای است ریز با بدنی کشیده که از زمان جوانه زنی پنبه به آن حمله کرده و سبب چروکیده شدن برگ‌ها و کندی رشد آن می‌گردد. از علائم مشخصه آن ایجاد لکه‌های نقره‌ای سفید در پشت برگ‌ها می‌باشد و برگ‌های آلوده شدیداً چروکیده و شکننده می‌گردد.

برای مبارزه با آن می‌توان قبل از کاشت بذور پنبه را با حشره کش گائوچو یا کروزر بمیزان 5 در هزار ضدعفونی کرد که این عمل می‌تواند تا 50 روز پس از کاشت از سمپاشی بر علیه تریپس جلوگیری نماید. در غیر این‌صورت می‌توان از سم متاسیستوکس بمیزان 1 لیتر در هکتار برای کنترل این آفت استفاده نمود.

زنجرک سبز پنبه (Emposisca sp.)  از خانواده جور بالان حشره‌ای است که ممکن است از ابتدا تا اواخر فصل در مزرعه حضور داشته و باعث خسارت در پنبه گردد. در برگ‌های آلوده به این حشره رنگ پریدگی از قسمت‌های کناره برگ شروع و تا قسمت‌های وسط برگ ادامه می‌یابد. برگ‌های آلوده زبر و خشبی و زرد رنگ شده، بنابراین عملا در فتوسنتز و رشد دخالت نداشته و موجب نقصان محصول می‌گردد. برای مبارزه با این آفت نیز می‌توان با ضدعفونی بذر با سم گائوچو از خسارت آن در ابتدای فصل جلوگیری نمود. اما در اواسط فصل با سمپاشی‌هایی که علیه آفات انجام می‌گیرد، کنترل می‌شود.

ب) آفات اواسط فصل:

عسلک پنبه (Bemisia tabaci) از خانواده جور بالان که با نام‌های مگس سفید پنبه یا شیره نامیده می‌شود. حشره بالغ با بال‌های سفید در پشت برگ مستقر شده و شیره مترشحه از آن باعث چسبندگی الیاف پنبه می‌گردد. بهترین روش مبارزه با آن استفاده از روش مبارزه تلفیقی است که در این روش می‌بایست به تاریخ کشت پنبه، تراکم بوته‌ها، رقم مورد استفاده و میزان کودهی و دوره‌های آبیاری توجه دقیق کرد و از متخصصین زراعت در هر منطقه مشاوره گرفت. لیکن مبارزه شیمیایی با این آفت از زمانی که حدود 10 پوره (نوزاد عسلک) در پشت برگ‌ها مشاهده شود الزامی‌است که می‌توان در ابتدا از سم آدمیرال بمیزان 750 سی سی در هکتار استفاده و در نوبت‌های بعدی در صورت نیاز از ترکیبات سیستمیک موجود در بازار از قبیل سم کالیپسو بمیزان 300-250 سی سی در هکتار یا ترکیبات کراکرون بمیزان 5/2 لیتر در هکتار استفاده نمود. در صورتی که میزان حشره بالغ زیاد باشد می‌توان از دانیتول بمیزان یک لیتر در هکتار استفاده کرد.

شته سبز پنبه  (Aphis gossipi)از خانواده جوربالان حشره‌ای است که به پنبه حمله کرده و موجب چروکیده شدن برگ‌ها، ترشح شیره چسبنده و کاهش عملکرد می‌گردد. برای مبارزه با آن در صورتی که پنبه آلوده به عسلک باشد، همان ترکیباتی که برای کنترل عسلک گفته شد، می‌تواند آفت شته را نیز کنترل نماید. اما اگر مزرعه فقط آلوده به شته باشد می‌توان از ترکیب پریمور بمیزان یک کیلو در هکتار و یا ترکیبات فسفره سیستمیک استفاده نمود.

ج) آفات آخر فصل:

کرم خار دار پنبه (Earias insulana) از خانواده بال پولک‌داران حشره ای است که به غنچه، گل، قوزه‌ها  و جوانه مرکزی حمله می‌کند و باعث ریزش گل و قوزه‌های جوان در پنبه می‌گردد ولی قوزه‌های بالغ آلوده دچار ریزش نشده بلکه کرم به درون قوزه رفته و از بذر نارس داخل قوزه تغذیه و از یک حجره به حجره دیگر می‌رود. بنابراین الیاف پنبه قطع و قوزه عملا باز نمی‌شود یا بصورت بدشکلی باز می‌شود که محصول آن قابل برداشت نیست. تاریخ‌های زود کاشت و یا ارقام زودرس از این آفت کمتر خسارت می‌بینند. لیکن در صورت نیاز به سمپاشی زمانی که لاروهای آفت هنوز به درون قوزه نرفته‌اند می‌توان از ترکیبات تماسی گوارشی مثل ترکیب سوین بمیزان 3 لیتر در هکتار یا سم اندوسولفان بمیزان 5/2 لیتر در هکتار استفاده نمود. برداشت کاه و کلش پنبه و شخم زمستانه می‌تواند در کاهش آلودگی این آفت در سال بعد تاثیر زیادی داشته باشد.

بیماری‌های پنبه ممکن است توسط عوامل بیماری‌زای مختلفی از جمله قارچ، باکتری، ویروس، موجودات زنده میکروسکوپی دیگر و یا در اثر عدم تعادل عناصر غذایی بوجود بیایند. این بیماری‌ها ممکن است به بذر قبل از جوانه زدنی، گیاهچه قبل از رسیدن به سطح خاک، گیاهچه رسیده به سطح خاک، ریشه گیاهچه و بوته بزرگ در مراحل مختلف رشد آسیب برسانند.

اندام‌های تولید مثلی عوامل بیماری‌زا توسط قطرات باران، آب زهکشی و آبیاری، بذر (بویژه بذر کرکدار)، ذرات خاک، هوا، حشرات، و بقایای گیاهی آلوده منتشر می‌شوند. در استان قارچ‌های ورتیلسیوم، ریزوکتونیا، پیتیوم و فوزاریوم بیشترین آسیب را به پنبه وارد می‌کنند. در خصوص مبارزه با این بیماری‌ها باید به دو مساله اشاره شود:

1- با روش‌های موجود تأثیرات منفی قارچ‌ها را بطور کامل نمی‌توان از بین برد بلکه با بکارگیری تلفیقی روش‌های مختلف باید زیان آنها را به حداقل رساند.

2- یکی از بیماری‌های قارچی مهم پنبه که در مناطق مختلف استان پنبه را مورد حمله قرار می‌دهد و در اثر فعالیت قارچ ورتیلسیوم بوجود می‌آید، بیماری پژمردگی ورتیسلیومی‌است که بیشتر در مراحل پایانی رشد (معمولا پس از گلدهی) علائم آن بروز پیدا می‌کند. تنها برای مبارزه با این قارچ ارقام پنبه مقاوم توصیه می‌شود در حالیکه جهت مبارزه با سه قارچ دیگر نمی‌توان از رقم مقاوم استفاده کرد، بلکه باید از روش‌های دیگر و عمدتاً زراعی استفاده گردد.

1- برداشت زود محصول بلافاصله پس از بلوغ الیاف جهت تماس کمتر وش با رطوبت هوا

2- نفوذ بیشتر نور و گرما جهت سریع خشک شدن الیاف که می‌تواند از طریق انتخاب رقم مناسب (مانند تیپ‌های با برگ اکرا)، کاهش تراکم تا حد ممکن، و غیره میسر گردد.

3- کنترل کرم غوزه خوار

4- انبار کردن بذر با رطوبت حداکثر 11 درصد

5- دمای توده بذر انبار شده نباید بیش از 48 درجه سلسيوس باشد

6- دلینته کردن بذر با اسید

7- استفاده از قارچ‌کش، نوع روش مصرف آن بسته به بنیه مالی کشاورز، میزان خسارت قارچ و سهولت دسترسی به آن متفاوت خواهد بود.

در حال حاضر قارچ کش ویتاواکس نه تنها ارزان و قابل دسترس می‌باشد بلکه از نظر تأثیر بر قارچ‌ها دارای طیف نسبتاً وسیعی است. از این قارچ‌کش جهت ضدعفونی بذر به میزان 5 در هزار (5 گرم برای 1000 گرم بذر) باید استفاده شود. در صورت لزوم می‌توان میزان مصرف را قدری افزایش داد.

پنبه در اصل یک درختچه دائمی‌بوده که در اثر فعالیت‌های اصلاحی انسان بصورت گیاهی یکساله در آمده است. بنابراین اگر تراکم بوته زیاد یا مصرف کود بالا باشد و آبیاری بمیزان زیاد انجام گیرد، ممکن است ارتفاع بوته زیاد شده و محصول قابل قبولی تولید نکند. به این حالت زیاد شدن رشد رویشی پنبه اصطلاحاً علفی شدن پنبه می‌گویند. در این صورت ضمن مدیریت صحیح مزرعه حتماً باید بوته‌های پنبه در اوائل شهریور سرزنی شوند یعنی 5 تا 10 سانتیمتر انتهای ساقه اصلی با دست یا با داس علف بری قطع شود. با انجام این عمل مواد فتوسنتزی تولید شده بجای انکه صرف تولید قوزه‌های جدید و نارس شود، صرف پر کردن قوزه‌های تولید شده قبلی شده و موجب باز شدن بموقع آنها یا موجب زودرسی گیاه می‌شود. برای کنترل رشد اضافی می‌توان از مواد تنظیم کننده رشد مثل پیکس استفاده نمود.

برداشت محصول پنبه را می‌توان به روش دستی یا بوسیله ماشین برداشت (کمباین برداشت پنبه) انجام داد. در صورت توسعه برداشت ماشینی، هزینه تولید پنبه بسیار کاهش خواهد یافت. اما در حال حاضر پنبه بصورت دستی برداشت می‌شود. در سنوات گذشته محصول پنبه معمولاً بیش از یک مرحله در دو یا سه چین برداشت می‌شد ولی در سال‌های اخیر بدلیل کمبود کارگر و افزایش هزینه برداشت کل محصول در یک چین برداشت می‌شود.

برداشت باید زمانی انجام شود که حداکثر قوزه‌ها باز شده باشند. در این حالت نباید منتظر ماند تا همه قوزه‌ها باز شوند. اگر در برداشت محصول تاخیر شود، ممکن است به بارندگی‌های پاییزه برخورد کرده و موجب اخلال در برداشت و افت کیفیت محصول شود. تاریخ برداشت به شرایط اقلیمی، رقم، تاریخ کاشت و مدیریت زراعی مزرعه بستگی دارد. همچنین در برداشت محصول باید پایان زمان خرید قیمت تضمینی پنبه را در نظر گرفت تا بتوان محصول را به قیمت تضمینی بفروش رساند.

معمولا اگر پنبه در نیمه دوم اردیبهشت کشت شده باشد می‌توان محصول انرا در یک چین از 15 آبان تا 15 آذر برداشت نمود. توصیه می‌شود که بعد از هر برداشت محصول را در اسرع وقت به کارخانجات پنبه پاک کنی تحویل نمود. برای انتقال و انبار پنبه تا زمان تحویل به کارخانجات پنبه پاک‌کنی منحصراً از کیسه‌های کنفی (خلال پنبه) استفاده شود. برای جلوگیری از افت کیفیت وش، از برداشت قوزه‌های نارس و پوسیده خودداری نموده و برداشت تا خشک شدن شبنم (یا رطوبت ناشی از بارندگی) به تأخیر انداخته شود.

پس از برداشت وش بذری پنبه و فرآوری و تولید تخم پنبه مطلوب مورد نیاز کشاورزان، کیفیت بذر جهت توزیع در سال آینده به حمل انبارداری و پارت جین بستگی دارد. انبار محل نگهداری بذور بایستی دارای استانداردهای مطلوب و دارای شرایط مناسب باشد. رطوبت تخم پنبه در هنگام انبارداری نبایستی از 14-12 درصد بیشتر باشد و قوه نامیه مطلوب جهت توزیع بین کشاورزان بایستی بالاتر از 80% و خلوص بالاتر از 98% باشد. در شرایط مناسب انبار بذر پنبه می‌تواند تا 11 سال قوه نامیه خود را حفظ نماید.

بذور کرکدار بایستی در کیسه گونی‌های 40 کیلوگرمی‌ کنفی که قابلیت تبادل هوا را داشته باشند کیسه گیری شوند. هنگام دوخت سرکیسه‌ها ضروری است که اتیکت مخصوص هر طبقه بذری در سر کیسه‌ها دوخته شود. نمونه برداری از کیسه‌های تخم پنبه توسط نماینده مؤسسات درکارخانجات پنبه پاک‌کنی در هنگام کیسه گیری انجام و یا پس از کیسه گیری و حمل در انبار مبادرت به نمونه گیری شود.

کیسه گونی‌های بذری بایستی دارای اتیکت، علامت کارخانه تولید کننده، سال تولید، نوع رقم و.... باشد. کیسه گونی‌های فاقد مشخصات فوق، غیراستاندارد می‌باشد و بایستی از چرخه توزیع خارج شوند. حتی‌الامکان زارعین بایستی از خرید بذور بدون هویت و یا بذوری که توسط دلالان بفروش می‌رسد و فاقد مشخصات فنی می‌باشد خودداری نمایند. چونکه بسیاری از بذور عرضه شده از مجاری غیر قانونی دارای استاندارد لازم نبوده و در اکثر موارد به علت بدسبزی و عدم سبز شدن باعث ضرر و زیان هنگفتی به کشاورزان و عقب افتادن از فصل کاشت شده است.

در خصوص بذر دلینته نیز بایستی یاداور شد که بذور متناسب با استاندارهای بین المللی بذر عاری از کرک می‌باشد که قبل از کاشت توسط کارخانجات فعال در این زمینه بایستی کرک زدایی شود، کرک در روی تخم پنبه باعث ایجاد اشکال در بذرافشانی در هنگام کاشت شده و رشد و موجب توسعه قارچ‌های آلوده کننده شده و همچنین در جذب آب دخالت کرده و جوانه زدن را به تأخیر می‌اندازد.

پاکت‌های نگهداری بذر دلینته 20 کیلوگرمی ‌و بذور بایستی ضدعفونی گردیده باشند میزان بذر مورد نیاز برای کاشت بذر دلینته 12-8 کیلوگرم می‌باشد. در روی پاکت بذر باید توصیه‌های فنی به‌زراعی به نام شرکت تولید کننده، طبقه بذری قید گردد. انبار مناسب برای پارت جین پاکت‌های بذری در نظر گرفته شود تا از حرارت و رطوبت زیادی در امان باشند. پالت گذاری در زیر کلیه پاکت‌هاي بذری صورت گیرد. پارت‌های بذری بایستی بصورت دو ردیفه چیده شوند که لبه پاکت‌ها به سمت بیرون قرار گیرد. فاصله راه‌های فرعی بین پارت‌ها 2 متر در نظر گرفته شود. پاکت‌های بذور دلینته پس از نمونه برداری باید در انبارهایی نگهداری کرد که قرص گذاری برای دفع آفات انباری قابل اجرا بوده و درب انبارها پلمپ گردد.

 

مشخصات ارقام جديد پنبه

 


خورشید

یک رقم تیپ صفر (بسته) و مناسب برای کشت متراکم و با زودرسی بالا می‌باشد. کارایی مصرف آب بالایی دارد و مناسب برای کشت در مناطق خشک کشور مي‌باشد. با توجه به بستن سریع تاج پوشش مزرعه، قابلیت رقابت و غلبه بر علف‌های هرز مزرعه را داشته و تحمل اين رقم به بيماري پژمردگي ورتيسليومي نسبتاً خوبست. ‌ارتفاع بوته متوسط مي‌باشد. ظرفيت باردهي‌خوب و غوزه‌های نسبتا درشت داشته به طوریکه وزن متوسط قوزه حدود 6 گرم و وزن صد دانه بذر بدون كرك‌ آن‌ 3/9 گرم است. این رقم دارای عملکرد خوبی است.

 

گلستان

يك رقم زودرس با پتانسيل عملكرد بالا، فرم كوتاه و جمع‌وجور و كيفيت مناسب الياف براي كل مناطق پنبه كاري كشور. گلستان از گروه پنبه‌هاي الياف متوسط داراي برگ‌هاي كوچك‌تر و ارتفاع (90 تا 98 سانتي‌متر)، قوزه‌هاي متوسط (5.2 گرم)، و نسبت به رقم ساحل 20 تا 28 روز زودرس‌تر است و در طول 130 تا 135 روز دوره رشد آن تكميل. رشد محدود و فرم بوته ضمن تسهيل مديريت زراعي محصول، امكان افزايش تراكم بوته در واحد سطح را فراهم مي‌كند. پديده زودرسي علاوه بر كاهش خسارت آفات و امراض از طريق مكانيسم فرار، امكان كشت پنبه پس از برداشت گندم و كلزا را فراهم، بيش از 90 درصد محصول، قبل از شروع سرماي پاييزه برداشت مي‌شود.

 

 

ارمغان

رقم ارمغان در استان های شمالی کشور، اردبیل و خراسان شمالی قابل کشت است. يك رقم زودرس با پتانسيل عملكرد بالا، زودرسي، تعداد قوزه بيشتر، فرم كوتاه و جمع و جور و كيفيت الياف مناسب است. رقم ارمغان از گروه پنبه‌هاي الياف متوسط، داراي برگ هاي كوچكتر و ارتفاع كمتر از رقم تجاري ساحل (95 تا 105 سانتيمتر)، قوزه‌هاي متوسط (4.6 تا 5.2 گرم)، ميكرونري استاندارد (متوسط 4.2)، طول الياف 29 تا 30.4 ميليمتر، كيل 39 تا 41 درصد و زودرس است. به طوري كه نسبت به رقم ساحل 25 تا 35 روز و نسبت به رقم سپيد 18 تا 25 روز زودرس است و در طول 125 تا 130 روز دوره رشد آن تكميل مي شود. رشد محدود و فرم بوته (كوتاه و جمع‌و‌جور) ضمن تسهيل مديريت زراعي محصول، امكان افزايش تراكم بوته در واحد سطح را فراهم مي‌كند. پديده زودرسي در اين رقم امكان فرار گياه از مرحله اوج جمعيت آفات و امراض را فراهم نموده و از اين طريق سبب كاهش خسارت مي‌شود

خرداد

دوره رشد رقم خرداد 140-130 روز می‌باشد. این رقم به لحاظ متوسط عملکرد، زودرسي بالا (از180 روز به 140 روز) و تحمل در حد قابل قبول بيماري پژمردگي ورتيسيليومي نسبت به ارقام تجاری موجود (رقم ورامین) برتری نشان داده است. از لحاظ سازگاری اقليمي برای استان‌های خراسان، نواحي مركزي ايران و فارس معرفی شده است. یکی از اختصاصات مهم این رقم زودرسی است و همین خصیصه امکان کشت این رقم را پس از برداشت گندم (سیستم دو کشتی) براحتی فراهم می‌سازد. در نواحي مركزي و جنوبي استان خراسان و نواحي مشابه كه تداخل آب آخر غلات (جو) با آب اول پنبه وجود دارد، استفاده از اين رقم راه‌گشا خواهد بود. از طرفي در نواحي شمال استان خراسان و نواحي مشابه كه سرماي زودرس پاييزه دارند نيز اين رقم زودرس مورد توجه مي‌باشد. رقم خرداد داراي تحمل نسبتا خوبي به شوري است و از این رو برای کشت در مناطقی که به نحوی با مشکل شوری روبرو هستند مناسب خواهد بود.



بازگشت           چاپ چاپ         
 
مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبيعي آذربایجان شرقی

DOURAN Portal V3.9.8.8

V3.9.8.8